İşten Çıkarılan İşçinin Hakları: Kıdem, İhbar ve İşe İade

İş sözleşmesi sona erdiğinde çoğu çalışan aynı soruları sorar: tazminat alabilir miyim, hangi alacaklarım var, ne kadar sürem var? Yanıt; feshi kimin, hangi gerekçeyle yaptığına ve iş yerindeki kıdeminize göre değişir. Bu yazıda işten çıkarılan bir işçinin başlıca haklarını ve bu hakları ararken izlenecek sırayı özetliyoruz.

Önce feshin türünü belirleyin

İşveren sözleşmeyi üç biçimde sona erdirebilir ve her birinin sonucu farklıdır:

• Haklı nedenle derhâl fesih: işverenin, kanunda sayılan ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık gibi hâllere dayanarak bildirim süresi vermeden yaptığı fesihtir. Bu durumda kıdem ve ihbar tazminatı ödenmez; ancak işveren haklı nedeni ispatlamak zorundadır.
• Geçerli nedenle fesih: işçinin yeterliliğine, davranışlarına ya da işletmenin gereklerine dayanan fesihtir. Kıdem tazminatı ödenir, bildirim süresi verilir ya da ihbar tazminatı ödenir.
• Nedensiz ya da usulsüz fesih: gerekçe gösterilmeden, yazılı bildirim yapılmadan ya da savunma alınmadan yapılan fesih. Koşulları varsa işe iade davasına konu olur.

Kıdem tazminatı

Aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış ve sözleşmesi kıdem tazminatına hak kazandıran bir nedenle sona ermiş işçi, her tam çalışma yılı için otuz günlük giydirilmiş brüt ücreti tutarında kıdem tazminatı alır. Giydirilmiş ücrete yol, yemek ve düzenli ödenen primler gibi para ile ölçülebilen menfaatler de eklenir. Tazminat, her altı ayda bir güncellenen yasal tavanı aşamaz.

İhbar tazminatı

Belirsiz süreli sözleşmeyi fesheden taraf, kıdeme göre değişen bildirim sürelerine uymak zorundadır: altı aya kadar çalışmada iki hafta, altı ay ile bir buçuk yıl arasında dört hafta, bir buçuk ile üç yıl arasında altı hafta, üç yıldan fazla çalışmada sekiz hafta. Bu sürelere uymayan işveren, sürenin ücreti tutarında ihbar tazminatı öder.

İşe iade

Otuz ya da daha fazla işçi çalıştıran bir iş yerinde en az altı aydır çalışıyorsanız ve sözleşmeniz belirsiz süreliyse, işveren feshi geçerli bir nedene dayandırmak zorundadır. Geçerli neden gösterilmemişse ya da gösterilen neden gerçek değilse işe iadenizi isteyebilirsiniz.

Diğer alacaklar

Fesihle birlikte, kullanılmamış yıllık izinlerin ücreti son ücret üzerinden ödenir. Ödenmemiş ücretler, haftalık kırk beş saati aşan çalışmaların karşılığı olan fazla çalışma ücreti ile hafta tatili ve genel tatil ücretleri de talep edilebilir. Bu alacaklar için zamanaşımı süresi beş yıldır.

İzlenecek sıra

1. 1

   Belgeleri toplayın

   Fesih yazısı, bordrolar, banka dökümü, SGK hizmet dökümü, yazışmalar ve mesai kayıtları.

2. 2

   İmzalamadan önce okuyun

   İbraname ya da “istifa” içerikli bir belgeyi, içeriğini anlamadan ve bir örneğini almadan imzalamayın.

3. 3

   Arabulucuya başvurun

   İşçilik alacakları ve işe iade için dava açmadan önce arabuluculuk zorunludur.

4. 4

   Gerekirse dava açın

   Anlaşma sağlanamazsa son tutanakla birlikte iş mahkemesine başvurulur.

Sık sorulanlar

Konuya ilişkin ayrıntılı bilgi ve süre tablosu için iş hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayınız için hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat, süreler ve parasal sınırlar değişebilir.